Τμήμα Γεωγραφικών Επιστήμων.

Καθηγητής Γιώργος Σεκκές

 

Β’ Γυμνασίου

Όνομα μαθητή / τριας: __________________________________

 

Γεωγραφική Θέση της Κύπρου:

Η Κύπρος είναι το τρίτο σε μέγεθος νησί της Μεσογείου, μετά τη Σαρδηνία και τη Σικελία. Η έκταση της είναι 9.251 τετραγωνικά χιλιόμετρα και έχει μέγιστο μήκος 240 χιλιόμετρα από το δυτικότερο μέχρι το ανατολικότερο της άκρο. Έχει επίσης και μέγιστο πλάτος 100 χιλιόμετρα από το νοτιότερο μέχρι το βορειότερο της άκρο. Βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της ανατολικής λεκάνης της Μεσόγειου και απέχει 88 χιλιόμετρα από την ηπειρωτική Ελλάδα. Από την Ρόδο και την Κάρπαθο απέχει 380 χιλιόμετρα. Στα βόρεια της Κύπρου η Τουρκιά που απέχει μόνο 75 χιλιόμετρα. Η Κύπρος έχει βόρειο γεωγραφικό πλάτος 34° 33΄ Β και γεωγραφικό μήκος 32° 16΄ Α.

 

Γεωμορφολογικό Τοπίο / Μορφολογία:

Από μορφολογικής άποψης, η Κύπρος μπορεί να υποδιαιρεθεί στις πιο κάτω μορφολογικές περιφέρειες :

            α) Το ορεινό σύμπλεγμα του Τροόδους

            β) Τη βόρεια οροσειρά του Πενταδάκτυλου

            γ) Την κεντρική πεδιάδα

            δ) Τη λοφώδη περιοχή γύρω από το ορεινό σύμπλεγμα του Τροόδους.

            ε) Τις παράκτιες πεδιάδες.

 

α) Το ορεινό σύμπλεγμα του Τροόδους

Το ορεινό συγκρότημα της νότιας οροσειράς καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του νοτιοδυτικού τμήματος και του κέντρου του νησιού και ονομάζεται οροσειρά Τροόδους από την ομώνυμη ψηλότερη κορυφή 1.951 μετρά, την κορυφή του Κυπριακού Όλυμπου. Η κορυφή παρουσιάζει απότομες κλιτύες λόγω της αποσάθρωσης και της διάβρωσης. Ως αποτέλεσμα τα ρέοντα νερά δρουν πολύ έντονα πάνω στο έδαφος και έτσι σχηματιστήκαν βαθιές κοιλάδες και φαράγγια. Στην οροσειρά του Τροόδους βρίσκονται και τα περισσότερα δάση, κυρίως από πεύκα αλλά και αλλά δασικά δέντρα όπως κυπαρίσσια, βελανιδιές και κέδροι.

Χαρακτηριστικό του Τροόδους είναι η παρουσία των οφιολιθων που αποτελούν παγκόσμιο πρότυπο παράδειγμα παλαιό-ωκεάνιου φλοιού. Τα πετρώματα αυτά έχουν ελκύσει το ενδιαφέρον πολλών πανεπιστημιακών γεωλογικών σχολών του εξωτερικού, με αποτέλεσμα να προκύψουν σημαντικές θεωρίες για τη γένεση και δομή του φλοιού των ωκεανών.

 

 

β)  Ζώνη Πενταδακτύλου

Η Ζώνη Πενταδακτύλου (ή Κερύνειας) είναι η βορειότερη γεωλογική ζώνη της Κύπρου και θεωρείται ως η νοτιότερη εμφάνιση της Ταύρο-Δειναρικής Αλπικής Ζώνης. Αποτελεί μια στενή και κρημνώδη οροσειρά, που αναδύεται απότομα από το περιβάλλον και εκτείνεται από τον Κορμακίτη στα δυτικά μέχρι τον Απόστολο Ανδρέα στα ανατολικά. Οι κορυφές της βρίσκονται σε υψόμετρο μεταξύ 700 και 1024 m. Προς βορρά χωρίζεται από τη θάλασσα με μια στενή πεδιάδα πλάτους μέχρι 5 Km. Στα νότιά της εκτείνεται η πεδιάδα της Μεσαορίας.

Η ζώνη του πενταδακτύλου βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την ακτή οπου που είναι μια οροσειρά ασβεστολιθικής σύστασης και έχει κορυφές μέχρι ύψος 1.024 μετρά.

Η οροσειρά  πηρέ το όνομα από την ομώνυμη κορυφή που έχει σχήμα χεριού με τα δάκτυλα στραμμένα προς τον Ουρανό. Η Καρπασία, στο βορειοανατολικό άκρο της οροσειράς, είναι η συνέχεια του Πενταδάκτυλου και αποτελεί από λόφους, πλάγιες και κοιλάδες.

 

γ) Την κεντρική πεδιάδα

Μεταξύ των δυο οροσειρών Τροόδους και Πενταδάκτυλου, βρίσκεται η εύφορη πεδιάδα της μεσαριάς, που εκτείνεται από την περιοχή της Μόρφου στα βορειοδυτικά μέχρι τις ανατολικές ακτές τον κόλπο της Αμμοχώστου. Τα δάση καλύπτουν περίπου το 19% της ολικής έκτασης του νησιού. Στη πεδιάδα υπάρχουν μικροί λόφοι, υψόμετρο μέχρι και 200 μέτρα πάνω από την στάθμη της θάλασσας. Υπάρχουν επίσης και τραπεζοειδή υψίπεδα «μέζας»  που αφανίζονται ιδιαίτερα στην ανατολική Μεσαορία. Τα μέζας δείχνουν το αρχικό πεδίο του εδάφους και το βαθμό της διάβρωσης. Στην κορυφή τους καλύπτονται από ανθεκτικό πέτρωμα που ονομάζεται καφκάλα, που κάθεται πάνω σε μαλακότερα πετρώματα που παρουσιάζουν χαμηλότερη αντοχή στην αποσάθρωση και διάβρωση.

Οι μεγάλοι κόλποι, Μόρφου και Αμμοχώστου σχηματιστήκαν από τη δράση της θάλασσας πάνω στα μαλακά εδάφη της Μεσαορίας, σε αντίθεση με τα σκληρά πετρώματα των δυο οροσειρών.

 

δ) Τη λοφώδη περιοχή γύρω από το ορεινό σύμπλεγμα του Τροόδους.

Το τοπίο στις παρυφές του Τροόδους είναι κυρίως λοφώδες. Βασικό χαρακτηριστικό του τοπιού είναι ότι πάνω σε ηφαιστειακά πετρώματα, όπως οι λαβες, κάθονται ιζηματογενή πετρώματα όπως μάργες και κρητίδες.

 

ε) Τις παράκτιες πεδιάδες.

Οι Κυπριακές ακρογιαλιές παρουσιάζουν εναλλασσόμενη εικόνα βράχου και αμμουδιάς, με πολυάριθμα ακρωτήρια και όρμους. Οι στενές παραθαλάσσιες πεδιάδες στο βόρειο τμήμα καλύπτονται από ελαιόδεντρα και χαρουπόδεντρα.

 

Κλίμα:

Οι κλιματολογικές συνθήκες της Κύπρου επηρεάζονται από τη μορφολογία του εδάφους το γεγονός ότι περιβάλλεται από θάλασσα, την Γεωγραφική της θέση και ακόμα ένας λόγος είναι, η γενική κυκλοφορία των αεριών μαζών της ατμόσφαιρας που δημιουργούνται ή και που περνούν πάνω από την Κύπρο.

Η Κύπρος έχει μεσογειακό κλίμα με κύρια χαρακτηριστικά το ζεστό και ξηρό καλοκαίρι από τα μέσα του Μάη ως τα μέσα του Σεπτέμβρη. Το βροχερό αλλά ήπιο χειμώνα από τα μέσα του Νοεμβρη ως τα μέσα του Μάρτη και τις δυο ενδιάμεσες μεταβατικές εποχές, το φθινόπωρο και της άνοιξη. Στις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα η βροχόπτωση στην Κύπρο παρουσίασε πτωτική τάση, ενώ η θερμοκρασία παρουσίασε ανοδική τάση.

Στη διάρκεια του καλοκαιριού η Κύπρος και γενικά η περιοχή της ανατολικής Μεσόγειου βρίσκεται κάτω από την επίδραση του εποχιακού ψηλού βαρομετρικού, που έχει το κέντρο του στη νοτιοδυτική Ασία. Αποτέλεσμα της επίδρασης αυτής είναι οι ψηλές θερμοκρασίες και ο καθαρός ουρανός.

Στη διάρκεια του χειμώνα η Κύπρος επηρεάζεται από το συχνό πέρασμα μικρών υφέσεων, προερχόμενες από τον Ατλαντικό ωκεανό και που κινούνται στη Μεσόγειο με κατεύθυνση από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Οι καιρικές αυτές διαταραχές διαρκούν συνήθως από μια μέχρι τρεις μέρες κάθε φόρα και δίνουν τις μεγαλύτερες ποσότητες βροχής. Η συνολική μέση βροχόπτωση τους μήνες Δεκεμβρη, Γεναρη και Φελβαρη αντιστοιχεί περίπου με το 60% της βροχόπτωσης ολοκλήρου του χρόνου.

Χιόνια σπάνια πέφτουν στις πεδινές περιοχές και στην οροσειρά του Πενταδάκτυλου. Πέφτουν όμως κάθε χειμώνα σε περιοχές της οροσειράς του Τροόδους. Η πρώτη χιονόπτωση παρουσιάζεται την τελευταία εβδομάδα του Νιομβρη και η τελευταία στα μέσα του Απριλη. Οι μέσες ημερήσιες θερμοκρασίες είναι 10 βαθμοί Κελσίου στην κεντρική πεδιάδα και 3 βαθμοί Κελσίου στις ψηλότερες κορυφές του Τροόδους.

Τον Ιούλιο και Αύγουστο οι μέσες ημερήσιες θερμοκρασίες κυμαίνονται μεταξύ30 βαθμών Κελσίου στην κεντρική πεδιάδα και 22 βαθμών Κελσίου στις ψηλότερες κορυφές του νησιού.

 

Χλωρίδα:

Η Κύπρος όπως και οι άλλες περιοχές της Μεσόγειου, έχει μια ιδιαίτερα πλούσια χλωρίδα, η παρουσία της οποίας οφείλεται σε διαφόρους παράγοντες όπως είναι η μεγάλη ποικιλία εδαφικών και γεωλογικών υποστρωμάτων, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του μεσογειακού κλίματος και η μεγάλη ποικιλία τοπιών με τα ιδιαίτερα μικροκλιματικά και τοπογραφικά χαρακτηριστικά τους. Εκτεταμένες πεδιάδες, μεγάλοι ορεινοί όγκοι, υγρότοποι, παράλιες, αμμοθινες, φαράγγια και γκρεμοί, προσφέρουν μια μεγάλη ποικιλία από πολυάριθμα ιθαγενή και ενδημικά φυτά (ευδοκιμούν μόνο στην Κύπρο και πουθενά αλλού). Ο αριθμός των φυτών που έχουν καταγράφει μέχρι σήμερα στην Κύπρο ανέρχονται στα 1.908 από τα οποία τα 1.756 είναι ιθαγενή και τα υπόλοιπα 152 ενδημικά.

Η Κυπριακή χλωρίδα περιλαμβάνει φυτά που πουθενά αλλού στον κόσμο δεν υπάρχουν. Ανάμεσα στα πιο σημαντικά ενδημικά είναι η μποζεα η κυπριακή ή ζουλατζια, ο κυπριακός κέδρος, η κυπριακή τουλίπα, η λατζια και αλλά πολλά.

Σήμερα τα δάση και οι δασικές εκτάσεις περιορίζονται κυρίως στα βουνά του Τροόδους και του Πενταδακτύλου. Μικρότερες δασικές εκτάσεις βρίσκονται είτε στους πρόποδες των δυο οροσειρών είτε σε πεδινές και ημιορεινές περιοχές. Αυτές οι μικρότερες δασικές περιοχές έχουν έκταση 2.293,711 τετραγωνικά χιλιόμετρα (η έκταση της Κύπρου είναι 9.254,480 τετραγωνικά χιλιόμετρα). Σε γενικές γραμμές μπορούμε να τα διακρίνουμε σε τέσσερεις κατηγορίες: α) φυσικά πευκοδάση, β) αναδασώσεις /  δασώσεις κυρίως με τραχεία Πεύκη, γ) ψηλούς και χαμηλούς θαμώνες και δ) γυμνές εκτάσεις όπως φράχτες και μεταλλεία.

 

Πανίδα:

Με τον ορό πανίδα εννοούμε το σύνολο των ζωικών οργανισμών μιας περιοχής, δηλαδή τα θηλαστικά, τα πουλιά, τα έντομα, τα ψάρια, διαφόρους μικροοργανισμούς και αλλά είδη που είναι αντικείμενο της μελέτης της επιστήμης της Ζωολογίας.

Η μεγάλη ποικιλία των τοπιών με τα ιδιαίτερα μικροκλίματα και τοπογραφικά χαρακτηριστικά τους, η ποικιλία εδαφικών και γεωλογικών συνθηκών και η ποικιλότητα της βλάστησης, τόσο δασικής όσο και γεωργικής, συμβάλλουν στη δημιουργία μιας θαυμαστής ποικιλίας βιοτόπων που ικανοποιούν τις απαιτήσεις μεγάλου αριθμού ειδών του ζωικού κόσμου.

Μέχρι σήμερα έχουν καταγράφει στον τόπο μας 30 είδη θηλαστικών, 25 είδη αμφιβίων και ερπετών, 370 είδη πουλιών, 250 είδη ψαριών και 6.000 είδη εντομών.

 

Εργασίες:

1.Να ονομάστε τις πέντε φυσιογραφικές περιοχές της Κύπρου.

 

2.Να σχεδιάσετε τον χάρτη της Κύπρου και να δείξετε τις πιο πάνω περιοχές μέσα στο χάρτη.

 

3.Ο πίνακας που ακόλουθη παρουσιάζει συγκεκριμένα στοιχεία που πάρθηκαν κατά τη διάρκεια του έτους 2006. Τα στοιχεία αντιπροσωπεύουν την μέση θερμοκρασία και την μέση βροχόπτωση για κάθε μήνα για την περιοχή της Λευκωσίας.  

 

ΜΗΝΑΣ

ΓΕΝ

ΦΕΒ

ΜΑΡ

ΑΠΡ

ΜΑΙ

ΙΟΥ

ΙΟΥΛ

ΑΥΓ

ΣΕΠ

ΟΚΤ

ΝΟΕ

ΔΕΚ

Θερ. (ºC)

7

10

12

20

28

35

35

40

30

25

11

7

Βροχ.

(χμ)

75

60

25

20

25

10

0

0

10

20

50

80

 

α. Να σχεδιάστε ένα κλιματογράμμα, χρησιμοποιώντας τα παραπάνω στοιχεία που να αποδεικνύουν τις καθορισμένες τιμές.

β. Ποιοι μήνες είναι ξηρότεροι και ποιοι μήνες είναι κυρίως οι υγρότεροι. Παρακαλώ εξηγήστε.

 

4.Στο σχήμα που αναφέρονται οι ζώνες των συνεχών ανεμών καθώς επίσης και η κυκλοφορία της ατμόσφαιρας. Με δικά σας λογία να εξηγήσετε το φαινόμενο αυτό.

 

2.Να ονομάσετε τους τέσσερεις παράγοντες που επηρεάζουν το κλίμα κάποιας περιοχής.

3. Γιατί στις ορεινές περιοχές υπάρχει μεγαλύτερη βροχόπτωση ?

 

4. Ποια η διαφορά μεταξύ “ορεογραφικής” και “μετωπικής” βροχής ?

 

5. Σε περίπτωση ψηλής ατμοσφαιρικής πίεσης, τι καιρικές συνθήκες επικρατούν ?

 

6. Να γράψετε τους λόγους που η Κύπρος ανάπτυξε μια ξεχωριστή ενδημική χλωρίδα.

 

7.Βάση την διδασκαλία μου, τις σημειώσεις σας, το βιβλίο σας να αναπτύξετε μια σύντομη έκθεση για το πρόβλημα βροχόπτωσης στην Κύπρο.