Τμήμα Γεωγραφικών Επιστημών

Καθηγητής Γιώργος Σέκκες

 

 

Το κλίμα είναι και ο κύριος παράγοντας δημιουργίας ενός ξεχωριστού οικοσυστήματος. Αποτελείται μακροπρόθεσμα από καιρικές συνθήκες της ατμόσφαιρας σε ένα χωρικό πλαίσιο. Η κατανόηση του τρόπου διεξαγωγής του παγκοσμίου κλίματος είναι πολύ σημαντική για τους γεωγράφους, και γενικά για όλους τους ανθρώπους, διότι το κλίμα είναι η κορυφαία ανεξάρτητη μεταβλητή του περιβάλλοντος. Το κλίμα, είναι ο πρωταρχικός παράγοντας που ελέγχει την παγκόσμια διανομή της φυσικής βλάστησης. Μαζί, το κλίμα, η βλάστηση και το έδαφος καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το είδος του εδάφους που θα ανάπτυξη μέσα σε μια δεδομένη περιοχή. Επίσης, η θερμοκρασία και οι βροχοπτώσεις έχουν αντίκτυπο στην αύξηση των φυτών που αποτελούν την βάση του τροφικού εφοδιασμού για τον άνθρωπο.

 

Θα ήταν καλά εδώ να σας επεξηγήσω τους  παράγοντες που επηρεάζουν το κλίμα, έτσι ώστε να δημιουργήσουμε μια καθαρή εικόνα για την κατανομή των κλιμάτων πάνω στην γη. Βασικά για την δημιουργία κάποιου συγκεκριμένου κλίματος, σαν γεωγράφος γνωρίζω πέντε βασικές αίτιες, που σας ονομάζω και επεξηγώ μιαν προς μιαν:

 

1. Γεωγραφικό πλάτος.

2. Απόσταση της ξηράς από την θάλασσα

3. Επικρατέστερος άνεμος η από ποια κατεύθυνση φυσά ο άνεμος.

4. Υψόμετρο η Ύψος της περιοχής.

5. Θαλάσσια Ρεύματα

 

1.Γεωγραφικό Πλάτος .

Τοποθεσίες κοντά στον Ισημερινό είναι πολύ πιο ζεστές παρά στα πολικά άκρα. Αυτό οφείλεται στο σχήμα που φέρει να έχει η γη και την κλίση της προς τον ήλιο.

Οι ακτίνες που βρίσκονται κοντά στον Ισημερινό είναι πιο συγκεντρωμένες και παίρνουν μικρότερο γεωγραφικό τόπο. Άρα, οι περιοχές που βρίσκονται εκεί εισπράττουν περισσότερη ηλιακή ενεργεία με αποτέλεσμα να υπάρχει περισσότερη ζεστή παρά σε περιοχές που βρίσκονται πιο μακριά από τον Ισημερινό.

Στον Ισημερινό ο ήλιος είναι πάντοτε ψηλά στον ουρανό και η ακτινοβολία είναι συγκεντρωμένη σε μια μικρή περιοχή όπου θα την ζεστάνει πολύ. Όταν κρύες μάζες αέρα πνέουν από τα Πολικά στα Τροπικά κλίματα, τότε δημιουργούνται πολλές ανακατατάξεις στην ατμόσφαιρα και ειδικότερα στις Τροπικές περιοχές. Για παράδειγμα, στο Τροπικό κλίμα εστιάζεται μεταξύ 5ºΒ - 5ºΝ βρίσκετε πολύ κοντά στον Ισημερινό, η βροχόπτωση και καταιγίδες πολλές φόρες είναι ασταμάτητες και μαζί, υγρασία και ζεστή κάνουν την περιοχή ανυπόφορη αλλά δημιουργούν το σπίτι όμως για πολλούς ζωντανούς οργανισμούς. Αντίθετα με τα πολικά άκρα όπου ο ήλιος ακτινοβόλα πιο λοξά. Αυτό σημαίνει ότι η ακτινοβολία θα επεκταθεί σε μεγαλύτερη έκταση έτσι η ενεργεία του θα είναι χαμηλότερη. Το γεωγραφικό πλάτος, είναι ακόμα γνωστό σαν η καθετή και λοξή ακτινοβολία.

 

 

 

2.Απόσταση της Ξηράς από την Θάλασσα:

Το καλοκαίρι περιοχές που βρίσκονται μακριά από την θάλασσα συνήθως είναι πιο ζεστές παρά σε περιοχές που βρίσκονται κοντά στην θάλασσα.

Η θάλασσα είναι λιγότερο πυκνή σε μάζα από την στεριά καθώς επίσης η θάλασσα μπορεί να ζεσταθεί και στο βάθος της. Αυτό συμβαίνει διότι η θάλασσα χρειάζεται περισσότερο χρόνο να ζεσταθεί παρά την στεριά που ζεσταίνεται πιο γρήγορα.

Αλλά όταν η θάλασσα ζεσταθεί τότε κρατά την θερμοκρασία της για περισσότερο χρονικό διάστημα ενώ στην στεριά η θερμοκρασία μπορεί να αλλάξει πολύ πιο γρήγορα.

 

3. Επικρατέστερος Άνεμος η Από ποια κατεύθυνση φυσά ο άνεμος.

Επικρατέστερος Άνεμος είναι η κατεύθυνση κατά την οποία ο άνεμος έρχεται συνήθως.

Ο επικρατέστερος άνεμος θα φέρει ζεστό καιρό εάν περάσει πάνω από ζεστές επιφάνειες, και κρύο καιρό εάν περάσει πάνω από κρύες επιφάνειες.

 

4. Υψόμετρο η Ύψος της περιοχής.

Όπως ειδή γνωρίζουμε, η θερμοκρασία μειώνεται 1º για κάθε 100 μετρά ύψους.

Οι άνεμοι, πλησιάζοντας σε μια ορεινή μάζα, αναγκάζονται να ανεβάσουν αέριες μάζες σε μεγαλύτερα υψόμετρα. Ο αέρας ψύχεται με αυτό τον τρόπο, οι υδρατμοί συμπυκνώνονται και δημιουργούνται οι βροχές και τα χιονιά.

Για παράδειγμα το Τρόοδος όπου έχει ύψος 1952 μετρά από την στάθμη της θάλασσας, είναι φυσιολογικό να έχει χαμηλότερες θερμοκρασίες από άλλες περιοχές. Επίσης η θερμοκρασία στα βουνά επιδρά πιο γρήγορα διότι στο βουνό ο αέρας είναι αραιός και περιέχει λιγότερο υδρατμό και σκόνη. Έτσι οι ακτίνες αντανακλούν και φεύγουν αμέσως δεν μένουν στο έδαφος.

 

5. Θαλάσσια Ρεύματα. Όταν η ακτινοβολία που επικρατεί κοντά στην περιοχή του Ισημερινού, έχει σαν αποτέλεσμα να δημιουργεί ζεστά θαλάσσια ρεύματα που κινούνται προς τα Βόρεια. Επίσης τα κρύα ρεύματα που κινούνται από τα Βόρεια Πολικά προς τα Νότια, πολλές φόρες συναντιούνται κυρίως πάνω από την Δυτική Ευρώπη. Το αποτέλεσμα πολλές απρόβλεπτες βροχές κατά τους Χειμερινούς μήνες και γενικά κατά οποιαδήποτε χρονική περίοδο.

 

Κλίμα υπό μελέτη: “Μεσογειακό”

Μεσογειακό κλίμα γνωστό και ως “Ξηρό Καλοκαιρινό Υποτροπικό Κλίμα” βρίσκεται κυρίως στις δυτικές περιοχές κοντά στο κεντρικό γεωγραφικό πλάτος μεταξύ 30º και 40º Βόρεια και Νότια του Ισημερινού. Καταλαμβάνει το μικρότερο μέρος της ξηράς ανά τον κόσμο, από οποιανδήποτε άλλο κλίμα. Είναι ένα πολύ παραγωγικό και εν ευημερία κλίμα διότι πολλές ανθρώπινες δραστηριότητες μπορούν να πραγματοποιηθούν σε οποιαδήποτε στιγμή του χρόνου λόγο της καταλληλότητας του κλίματος . Είναι το καλύτερο κλίμα που υπάρχει στον κόσμο.

 Η μεσογειακή βλάστηση παρουσιάζεται από φυτά και δέντρα προσαρμοσμένα στην λειψυδρία, με σκληρά μικρά δερματώδη η κηρώδη φύλλα για να κρατούν τα υγρά μέσα τους και να μην εξατμίζονται, καθώς επίσης και βαθιές ρίζες, ώστε να μπορούν να φθάνουν στα υπόγεια ύδατα. Πολύ λίγο χορτάρι υπάρχει στο έδαφος, με μακία βλάστηση όπως πράσινους θάμνους, πεύκα και κυπαρίσσια. Η ελιά και χαρούπια που ακόμα υφίστανται, είναι από τα χαρακτηριστικότερα δέντρα που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διατροφή του πληθυσμού σε παλαιότερες εποχές στη Μεσογειακή βλάστηση.

Η θερμοκρασία που επικρατεί για το Μεσογειακό κλίμα γενικώς ελέγχεται από την Μεσόγειο θάλασσα. Η όποια κρατά σε ένα μικρού σκέλους ζεστής τις γύρω περιοχές, ειδικά τις περιοχές που βρίσκονται στα παραλιακά. Γι’αυτό το χιόνι και η παγωνιά είναι ένα σπάνιο φαινόμενο. Η εμφάνιση της θάλασσας στην γύρω περιοχή παίζει σημαντικό ρολό. Κατά το καλοκαίρι μεγάλες διαφορετικές θερμοκρασίες επικρατούν μεταξύ περιοχών που βρίσκονται κοντά στην θάλασσα και περιοχών που βρίσκονται πιο μέσα και ειδικότερα σε αστικές περιοχές. Διότι ο επικρατέστερος άνεμος που πνέει από την ανατολή φέρνει ξηρά και ζεστά καιρικά φαινόμενα. Ενώ ο χειμώνας είναι ζεστός και βροχερός διότι κυρίως, ο επικρατέστερος άνεμος εισέρχεται στην Μεσογειακή λεκάνη από δυτικά. Η θάλασσα ακόμη είναι ζεστή, έτσι ο άνεμος που περνά  υγραίνεται και καθώς ανέρχεται μέσα από την ξηρά ψύχεται, συμπυκνώνεται, σύννεφα δημιουργούνται και ακόλουθη η βροχή. Ειδικότερα αυτό το φαινόμενο συμβαίνει στις οροσειρές και το φαινόμενο αυτό ονομάζεται “oρογραφική βροχή”.