Τμήμα Γεωγραφικών Επιστημών

Καθηγητής Γιώργος Σεκκές

 

ΧΛΩΡΙΔΑ ΚΑΙ ΠΑΝΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

 

Η Κύπρος είναι το τρίτο μεγαλύτερο νησί της Μεσογείου, μετά τη Σικελία και τη Σαρδηνία. Έχει έκταση 9.251 τετραγωνικά χιλιόμετρα ή 3,572 τετραγωνικά μίλια. Βρίσκεται στη βόρειο-ανατολική γωνιά της Μεσογείου, σε απόσταση 380 χλμ. βόρεια-δυτικά των ελληνικών νησιών της Ρόδου και της Καρπάθου. Είναι επίσης 260 χιλιόμετρα νότια του Ισραήλ, και 75 χλμ. βόρεια της Τουρκίας. Βρίσκεται ανάμεσα σε τρεις κύριες ηπείρους, που της δίνει μια πολύ μοναδική στρατηγική θέση και που παίζει σημαντικό ρόλο για πολλούς οικονομικούς και κοινωνικό-οικονομικούς παράγοντες. Το νησί έχει δύο κύριες οροσειρές: την περιοχή Κερύνειας, η οποία εκτείνεται κατά μήκος σχεδόν ολόκληρης της βόρειας ακτής, και την οροσειρά Τρόοδος που βρίσκεται στο κεντρικό και νότιο-δυτικό τμήμα του νησιού. Η παράκτια ακτογραμμή της Κύπρου είναι βραχώδεις στο βόρειο τμήμα της με μεγάλες, αμμώδεις παραλίες στα νότια της.

Η βόρεια παράκτια πεδιάδα καλύπτεται με ελιές και χαρουπιές, και υποστηρίζεται από την απότομες και στενές βουνοκορφές της Κερύνειας, που επίσης ονομάζεται "Πενταδάκτυλος".  Είναι μια οροσειρά πλείστος από ασβεστολιθικά πετρώματα, και αυξάνεται σε ύψος 1,024 μέτρων. Η Ζώνη Πενταδακτύλου ή Κερύνειας είναι η βορειότερη γεωλογική ζώνη της Κύπρου και θεωρείται ως η νοτιότερη εμφάνιση της Ταύρο-Δειναρικής Αλπικής Ζώνης. Αποτελεί μια στενή και κρημνώδη οροσειρά, που αναδύεται απότομα από το περιβάλλον και εκτείνεται από τον Κορμακίτη στα δυτικά μέχρι τον Απόστολο Ανδρέα στα ανατολικά. Προς βορρά χωρίζεται από τη θάλασσα με μια στενή πεδιάδα πλάτους μέχρι 5 χιλιόμετρα. Στα νότιά της εκτείνεται η πεδιάδα της Μεσαορίας.

Στο νοτιότερο τμήμα του νησιού βρίσκεται το εκτεταμένο ορεινό σύμπλεγμα του Τροόδους, που είναι καλυμμένο με πεύκα, δρυς , κυπαρίσσια και κέδρους, που ξεκινούν από τα ημιορεινά και καταλήγουν στην κορυφή του Ολύμπου 1,951 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Χαρακτηριστικό του Τροόδους είναι η παρουσία των οφιόλιθων που αποτελούν παγκόσμιο πρότυπο παράδειγμα παλαιό-ωκεάνιου φλοιού. Τα πετρώματα αυτά έχουν ελκύσει το ενδιαφέρον πολλών πανεπιστημιακών γεωλογικών σχολών του εξωτερικού, με αποτέλεσμα να προκύψουν σημαντικές θεωρίες για τη γένεση και δομή του φλοιού των ωκεανών. Μεταξύ των δύο οροσειρών βρίσκεται η εύφορη πεδιάδα της "Μεσαορίας." Επιπλέον, η Κύπρος  σχεδόν περιβάλλεται από παράκτιες κοιλάδες που με εύφορο έδαφος, με αποτέλεσμα πολλές περιοχές σε αυτό το νησί, να είναι κατάλληλες για γεωργικούς σκοπούς.

Με περίπου 1.908 είδη και άλλες ποικιλίες ανθοφόρων φυτών, η Κύπρος είναι ένα πραγματικό και ενδιαφέρον παράδειγμα  για τους λάτρεις της φύσης, διότι  έχει όλα τα χαρακτηριστικά που το καθιστούν σαν ένα παράδεισο ενός βοτανότοπου. Η Κύπρος ανέπτυξε μια πολύ πλούσια και μοναδική πανίδα, με 145 διαφορετικά ενδημικά είδη. Οι λόγοι που την καθιστούν μοναδική στην πανίδα, είναι οι εξής:

 α. Είναι περιτριγυρισμένη από μεγάλες ηπείρους.

 β. Δεν επηρεάστηκε από την τελευταία παγετώδη περίοδο.

 γ. θεωρείται ως ένα απομονωμένο νησί, έτσι που οι κοινότητες ευνόησαν στην ανάπτυξη ενδημικής χλωρίδας και πανίδας.  

 δ. Το μικρό-κλίμα της, λόγω της γεωμορφολογίας της.

Επί του παρόντος υπάρχουν  περίπου 30 είδη θηλαστικών, 25 ειδή ερπετών και αμφίβιων, 370 είδη πουλιών, 250 είδη ψαριών, και περίπου 6000 είδη εντόμων , που είναι γνωστό ότι αφθονούν σε διάφορα ενδιαιτήματα του νησιού. Ο ακόλουθος πίνακας απεικονίζει τις κατηγορίες και τους αριθμούς των διαφορετικών τύπων  πανίδας. Πίνακας 1:

 

 

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

ΕΙΔΗ

ΑΡΙΘΜΟΣ

ΣΥΝΟΛΟ

θηλαστικά

Αγρινό

1

30

Αλεπού

1

Νυχτερίδες

1

Σκαντζοχοίρος

1

Δελφίνια

3

Φώκια

1

Bats

16

Ποντικοί

6

Πουλιά

61 Οικογένιες

370

370

Ερπετά

Φίδια

8

22

Σαύρες

11

Χελώνες

3

Αμφίβια

Βάτραχοι

3

3

Ψάρια

Ψάρια

250

250

Έντομα

Πεταλούδες

52

6000

Άλλα

461

 

 

Το μεγαλύτερο άγριο ζώο στο νησί είναι το Κυπριακό Αγρινό (Ovis gmelini ophion). Ένα σπάνιο είδος άγριου προβάτου που μπορεί να βρεθεί μόνο στην Κύπρο. Είναι πολύ ευέλικτα και κινούνται πολύ γρήγορα ακόμη και στις πιο απόκρημνες περιοχές του δάσους Πάφου. Κατά τους θερινούς μήνες, το αγρινό συνηθίζει να ζει στα ψηλά βουνά του δάσους Πάφου και κυρίως στην περιοχή του Τριπύλου. Ο Τρίπυλος έχει ύψος 1.300 μέτρα και δεσπόζει της κοιλάδας των κέδρων. Το χειμώνα, όταν στις ψηλές κορφές υπάρχει χιόνι, τα αγρινά κατεβαίνουν σε πιο χαμηλές περιοχές για εξεύρεση τροφής. Όταν δεν υπάρχει αρκετή τροφή μέσα στο δάσος, τολμούν και βγαίνουν στις παρυφές του για αναζήτηση. Το ζευγάρωμα γίνεται το Φθινόπωρο, όπου σχηματίζουν αγέλες αρσενικών και θηλυκών, από 10 μέχρι 20 ζώα, που παραμένουν μαζί όλο το χειμώνα. Την άνοιξη, όταν πλησιάζει η εποχή του τοκετού, οι αγέλες χωρίζονται σε μικρές ομάδες 2 μέχρι τρία ζώα η καθεμία, ενώ το αρσενικό κυκλοφορεί πολλές φορές μόνο του. Τα αγρινά γεννούν τον Απρίλιο-Μάιο.

Εκατομμύρια πουλιά χρησιμοποιούν την Κύπρο ως ενδιάμεσο σταθμό κατά τη μετανάστευσή τους από την Ευρώπη προς την Αφρική. Ο κύριος λόγος για αυτό, είναι οι υγρότοποι του νησιού, που κυρίως βρίσκονται στο Ακρωτήρι και στις οι αλμυρές λίμνες της Λάρνακας. Από τα πολυάριθμα άγρια ​​πτηνά είναι τα  αρπακτικά πτηνά που είναι ιδιαίτερα συναρπαστικά, όπως για παράδειγμα: Μαυροπετρίτη, το Γεράκι της Ελεονόρας, και ο Βασιλαετός . Τα θαλάσσια πλάσματα του νησιού περιλαμβάνουν φώκιες και χελώνες. Δύο θαλάσσιες χελώνες υπάρχουν στο νησί, η Πράσινη χελώνα και η χελώνα Καρέττα.

 

 

 

 

Τοπία, όπως ο “Ακάμας”, είναι ένα ακρωτήριο (μάζα της γης που έχει θέα του τη θάλασσα), που βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο του νησιού, με έκταση 230 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Πολλά ζώα που βρέθηκαν στον Ακάμα όπως οι νυχτερίδες, σκαντζόχοιροι, αλεπούδες, φίδια, σαύρες, αρνιά, κουκουβάγιες, φώκιες, θαλάσσιες χελώνες, και πολλά άλλα. Η πανίδα του Ακάμα, όπως και μεγάλο μέρος της πανίδας του νησιού, έχει μελετηθεί με μεγάλη λεπτομέρεια και ακόμα χρειάζεται περαιτέρω και πιο λεπτομερή μελέτη, διότι η πανίδα του Ακάμα είναι άφθονη, και ως επί το πλείστον περιλαμβάνει τα είδη τα οποία έχουν εντοπιστεί και καταγραφτεί. Με την εξαίρεση  ότι  πρόσφατα εντοπίστηκε ένα ενδημικό φίδι "Cypriensis Coluber", το οποίο είναι ακόμα στη διαδικασία μελέτης και διερευνήσεις. Αρκετά από αυτά  εκτιμάται ότι απειλούνται   υπό εξαφάνιση, σε μια περιοχή που είναι σχεδόν παρθένα, και  περιέχει σχεδόν όλο το φάσμα της κυπριακής πανίδας, με εξαίρεση το αγρινό.

Η ομορφιά του οικότοπου και στην χλωρίδα, έχουν δημιουργήσει μια εξαιρετική ποικιλομορφία στα έντομα της πανίδας του Ακάμα. Πολυάριθμες πεταλούδες, συμπεριλαμβανομένων μερικών πολύ σπάνιων ειδών μπορούν να βρεθούν στην περιοχή. Πεταλούδες, όπως η “Blue”, η “Meadow” “Brown”, και η  “Grayling” είναι σε πτήση από νωρίς την άνοιξη.

 

 

 

 

Τα κυριότερα είδη φυτών των δασών είναι η τραχεία πεύκη, και η μαύρη πεύκη, που βρέθηκαν στην περιοχή της οροσειράς του Τροόδους. Παρ 'όλα αυτά, το “Κυκλάμινο” έχει κηρυχθεί εθνικό φυτό της Κύπρου, ενώ η “Λατζία” έχει κηρυχθεί εθνικό δέντρο του νησιού.

 Η δασική βλάστηση σε κρατικές και ιδιωτικές εκτάσεις καλύπτουν περίπου το 43% της συνολικής έκτασης του νησιού. Περίπου το 17% αποτελείται από ψηλά δάση και το  23,5% συνθέτουν το υπόλοιπο των δασικών περιοχών. Αυτά τα φυσικά δάση περιλαμβάνουν κυρίως: “τραχείας πεύκης” και “μαύρης πεύκης”, τα οποία καλύπτουν τις υψηλότερες πλαγιές της οροσειράς του Τροόδους. Άλλα δέντρα περιλαμβάνουν το Κυπαρίσσι”, “Juniper”, “Πλάτανος”, και “Alder”. Ενδημικά δέντρα περιλαμβάνουν τη “Χρυσή Βελανιδιά”, η οποία περιορίζεται στην οροσειρά του Τροόδους, και τον “Κέδρο”, το οποίο περιορίζεται στο δάσος Πάφου.

 Τα δάση της Κύπρου είναι ένας σημαντικός εθνικός πόρος. Παρέχουν ξυλεία καθώς και μη ξυλώδη προϊόντα, και συμβάλει σημαντικά στην ομορφιά του τοπίου, στην διατήρηση της εθνικής κληρονομιάς, την προστασία των υδάτινων πόρων, καθώς επίσης και την οικονομική ανάπτυξη των κοινοτήτων του κάθε χωριού. Τα δάση προσελκύουν επισκέπτες από χώρες του εξωτερικού, που βοηθά την εθνική οικονομία. Τα θέματα που σχετίζονται με τη διατήρηση των δασών προστατεύονται από τη “Δασική Νομοθεσία”, καθώς και από τις διατάξεις για τη σωστή διαχείριση σύμφωνα με το «Εθνικό Πρόγραμμα Δασών» και της δασικής πολιτικής.

 

 

 

Το νησί, χωρίς καμία αμφιβολία είναι πλούσιο στην βιοποικιλότητα. Τα εκλεκτά είδη της χλωρίδας, καθώς και η μορφολογία του εδάφους, σε συνδυασμό με το υψηλό υψόμετρο,  συμβάλλουν στην ζωτικής σημασίας πλούτο,  για τη σωστή καλλιέργεια της πανίδας του νησιού που ενισχύουν ολόκληρο το οικοσύστημα της περιοχής.

Όπως και οι περισσότερες σύγχρονες χώρες, οι φυσικοί οικότοποι της Κύπρου άρχισαν να εξαφανίζονται, και σήμερα διατηρεί μόνο το 18% του αρχικού της περιβάλλον. Οι ένοχοι αυτής της τραγικής απώλειας είναι: Η ταχεία αστικοποίηση, την χρήση των δασών για εμπορικούς σκοπούς, ο τουρισμός, φωτιές, καθώς επίσης και άλλους διάφορους λόγους. Ένα από τα μοναδικά χαρακτηριστικά των οικοτόπων της Κύπρου είναι τα απότομα υψόμετρα που υπάρχουν, οι διαφορές θερμοκρασίες των οικοτόπων σε διάφορα μέρη του νησιού, καθώς και οι διαφορετικές κλιματικές συνθήκες οι οποίες παρέχουν ένα ποικίλο φυσικό περιβάλλον για μια μοναδική ποικιλία της πανίδας και της χλωρίδας.

 

 

 

 

 

Μερικοί από τους χάρτες: